Column van Jan

We herdenken. We leggen kransen. We houden twee minuten stilte. We zeggen “dit nooit weer.” En vervolgens kopen we nieuwe wapens, verhogen defensiebudgetten en noemen het “realiteitszin”.

We hebben musea vol gruwel. Schoolboeken vol waarschuwingen. Documentaires waarin zwart-witbeelden ons laten zien hoe beschaving in enkele jaren kan afbrokkelen tot rook en puin. We kennen de cijfers van de Eerste Wereldoorlog. We kennen de massagraven van de Tweede Wereldoorlog. We hebben plechtig afgesproken via de Verenigde Naties dat conflicten voortaan met woorden worden uitgevochten.

Met woorden.
Niet met raketten.

En toch staan er anno nu weer kaarten op tafel met pijlen erop. Alsof het een strategisch bordspel is. Alsof steden vakjes zijn. Alsof “collateral damage” een technische storing is in plaats van een kind dat onder beton ligt.

Hebben we niets geleerd?

We hebben geleerd hoe we sneller kunnen mobiliseren.
We hebben geleerd hoe we preciezer kunnen bombarderen.
We hebben geleerd hoe we propaganda subtieler kunnen verpakken.

Wat we níét geleerd hebben, is hoe we macht minder aantrekkelijk maken. Hoe we nationale trots temperen. Hoe we leiders afremmen die geschiedenis willen ingaan – al is het als waarschuwing.

Het ongemakkelijke antwoord is misschien dit:
De mens leert pas echt als hij zelf pijn voelt. En zelfs dan slijt de herinnering sneller dan de ambitie.

We zijn geen onwetende soort. We zijn een soort met geheugen – maar met een gevaarlijk korte aandachtsspanne. De ruïnes van gisteren zijn vandaag toeristische trekpleisters. De slogans van vroeger keren terug in modern jasje. En iedere generatie denkt: wij zijn rationeler. Wij doen dit uit noodzaak. Wij zijn anders.

Dat dachten ze altijd.

Misschien is de hardste les van de geschiedenis niet dat oorlog verschrikkelijk is.
Dat wisten we al.

De hardste les is dat beschaving een dun laagje vernis is.
En dat het verrassend weinig kost om er met trots, angst of machtshonger dwars doorheen te krassen.